คดีสิ่งแวดล้อม

จำหลักกฎหมายไปตอบข้อสอบทนายภาคปฎิบัติ

กฎหมายสิ่งแวดล้อมเป็นกฎหมายพิเศษอยู่ในหลักสูตรสอบทนายภาคปฎิบัติและผู้ฝึกงานฯ

จับประเด็นย่อสาระสำคัญแบ่งปันจำไปสอบปรนัยโดยทนายอุทัย ศรสำแดง

คดีสิ่งแวดล้อมฟ้องเป็นคดีอะไรได้บ้าง

1. ฟ้องเป็นคดีแพ่ง

- ละเมิดตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535 และฟ้องคดีแพ่งละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งมาตรา 420

2. ฟ้องเป็นคดีปกครอง

3. ฟ้องเป็นคดีแรงงาน

4. ฟ้องคดีอาญา

หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

1. พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535

2. คำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการดำเนินคดีสิ่งแวดล้อม 2554

3. พระราชบัญญัติการสาธรณสุข 2535

การฟ้องคดีแพ่งละเมิดตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมแยกฟ้องได้ 2 ทางคือ

1. ฟ้องละเมิดตามมาตรา 96 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535

2. ฟ้องละเมิดตามมาตรา 420 ป.พ.พ.

ตัวบทมาตรา 96 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2535

“แหล่งกำเนิดมลพิษใดก่อให้เกิด หรือเป็นแหล่งกำเนิดของการรั่วไหล หรือแพร่กระจายของมลพิษอันเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายแก่ชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพอนามัย หรือเป็นเหตุให้ทรัพย์สินของผู้อื่น หรือของรัฐเสียหายด้วยประการใด ๆ เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกาเนิดมลพิษนั้นมีหน้าท่ีต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทน หรือค่าเสียหายเพื่อการน้ัน ไม่ว่า การรั่วไหล หรือแพร่กระจายของมลพิษน้ันจะเกิดจากการกระทำโดยจงใจ หรือประมาทเลินเล่อของเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษหรือไม่ก็ตาม

- เว้นแต่ในกรณีที่พิสูจน์ได้ว่ามลพิษเช่นว่านั้นเกิดจาก

(1) เหตุสุดวิสัยหรือการสงคราม

(2) การกระทาตามคาสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าพนักงานของรัฐ

(3) การกระทาหรือละเว้นการกระทาของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเอง หรือของบุคคลอื่น ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงหรือโดยอ้อม ในการรั่วไหลหรือการแพร่กระจายของ มลพิษน้ัน

ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหาย ซึ่งเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษมี หน้าที่ต้องรับผิดตามวรรคหนึ่ง

- หมายความรวมถึงค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่ทางราชการต้องรับภาระจ่ายจริงในการขจัดมลพิษท่ีเกิดข้ึนน้ันด้วย

หัวใจฟ้องแพ่งละเมิดตามมาตรา 96 ดังกล่าว

1. ไม่สนใจว่าจำเลยจะจงใจหรือไม่

2. เพียงแต่พิจารณาว่าจำเลยเป็นเจ้าของแหล่งกำเนิดมลพิษหรือไม่เท่านั้น

3. การรั่วไหลของมิลพิษเกิดจากโรงงานของจำเลยหรือไม่

4. ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่

5. โจทก์เสียหายเพียงใดหรือไม่

มาตรา 420 ป.พ.พ. ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายถึงแก่ชีวิตก็ดี แก่ร่างกายก็ดี อนามัยก็ดี เสรีภาพก็ดี ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดก็ดี ท่านว่าผู้นั้นทำละเมิดจำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการนั้น

หัวใจฟ้องละเมิดตามมาตรา 420 ป.พ.พ.

1. จำเลยจงใจหรือประมาทเลินเล่อปล่อยมลพิษหรือไม่

2. ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่

3. โจทก์เสียหายเพียงใดหรือไม่

ความหมายของคดีสิ่งแวดล้อม

คดีสิ่งแวดล้อม หมายถึงคดีที่เกิดขึ้นจากสภาวะที่สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลง หรือปนเปื้อนมลพิษจากการกระทำของมนุษย์ ทำให้คุณภาพสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมเป็นอันตรายต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศน์ เช่น น้ำเสีย อากาศเป็นพิษ มลภาวะจากขยะ

แหล่งกำเนิดมลพิษตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 คือ

- คือชุมชน

- โรงงานอุตสาหกรรม

- อาคารสิ่งก่อสร้าง

- ยานพาหนะ

- สถานที่ประกอบกิจการใดๆ

- หรือสิ่งอื่นใด

- หรือซึ่งเป็นแหล่งที่มาของมลพิษ

รัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2535

- เป็นผู้มีอำนาจกำหนดประเภทและขนาดของโครงการที่จะต้องจัดทำรายงานงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ความหมาย EIA

- คือการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ( EIA) (อังกฤษ: Environmental Impact Assessment ย่อว่า EIA)

หมายถึง “การประเมินผลกระทบจากโครงการพัฒนาที่จะมีต่อสุขภาพหรือความสมบูรณ์ของสิ่งแวดล้อมทั้งทางบวกและทางลบ

รวมทั้งความเสี่ยงที่จะมีผลต่อสภาพความสมบูรณ์ของระบบนิเวศและการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นต่อธรรมชาติ ซึ่งบางครั้งอาจนำไปสู่ภัยพิบัติต่อสิ่งแวดล้อมที่ร้ายแรง

การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมอาจนิยามได้ว่าเป็น "กระบวนการเพื่อการบ่งชี้ ทำนาย ประเมิน และบรรเทาผลกระทบทางชีวกายภาพ สังคม และผลกระทบที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ ที่มีต่อข้อเสนอการพัฒนาใด ๆ ก่อนที่จะมีการตัดสินใจให้ลงมือดำเนินได้"

วัตถุประสงค์ของการประเมินก็เพื่อให้เป็นการประกันได้ว่า ผู้ที่มีอำนาจในการตัดสินใจได้พิจารณาอย่างรอบคอบถึงผลกระทบของโครงการพัฒนาที่จะมีต่อสิ่งแวดล้อม ก่อนทำการอนุมัติให้ดำเนินโครงการที่มีผู้ขออนุญาตดำเนินการ (Cr. Wikipedia)

จุดเน้นจำไปตอบปรนัย

ข้อ 1. ข้อใดไม่ใช่ลักษณะของคดีสิ่งแวดล้อม

1. ร้านคาราโอเกะเสียงดังรบกวนผู้อื่น

2. นางสาวอรชรไม่พอใจเพื่อนบ้านจึงวางเพลิงเผาบ้านเพื่อนบ้านผู้เสียหาย

3. โรงงานปล่อยน้ำเสียลงสู่คลองสาธารณะทำให้ชาวบ้านที่ต้องใช้น้ำในคลองเดือดร้อน

4. หลายหน่วยงานขจัดคราบน้ำมันที่รั่วไหลแล้วแต่ก็ยังไม่หมดในเวลาอันรวดเร็ว

ข้อ 2. เรือบรรทุกน้ำตาลจมลงในแม่น้ำเจ้าพระยาระหว่างอำเภอบางบานและอำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

- เรือบรรทุกน้ำตาลดังกล่าวถือว่าเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษเพราะน้ำตาลที่ไหลลงสู่ลำน้ำทำให้เกิดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เป็นอันตรายต่อสิ่งมชีวิตในลำน้ำ

ข้อ 3. ข้อยกเว้นตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมมาตรา 96 ที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหายในกรณีที่มลพิษรั่วไหลคือ

1. เหตุสุดวิสัยหรือสงคราม

2. กระทำตามคำสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ

3. กระทำหรือละเว้นการกระทำของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเอง หรือบุคคลอื่นซึ่งมีหน้าที่รับผิดโดยตรงหรือโดยอ้อมในการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษนั้น

ข้อ 4. คำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการดำเนินคดีสิ่งแวดล้อม 2554

1. บรรยายฟ้องว่าจำเลยทำให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์อันเนื่องมาจากการปล่อยมลพิษออกสู่ลำห้วยสาธารณะ ทำให้โจทก์ไม่สามารถใช้น้ำในลำห้วยนั้นได้

2. คดีที่โจทก์ฟ้องมีคำขอให้หยุดปล่อยมลพิษออกนอกโรงงาน

3. คดีที่โจทก์มีคำขอให้ชดใช้ค่าเสียหายเพื่อขจัดมลพิษ

ข้อ 5. การกำหนดประเด็นข้อพิพาทและภาระการพิสูจน์ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535 มาตรา 96 ต่างกับละเมิดทั่วไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 420 คือ

- ไม่ต้องกำหนดประเด็นเรื่องจำเลยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ

- และไม่มีภาระการพิสูจน์เรื่องจงใจหรือประมาทเลินเล่อ

ข้อ 6. เมื่อมีเหตุรำคาญเกิดขึ้นตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุขมาตรา 25 ใครเป็นผู้มีหน้าที่ปฏิบัติให้เป็นไปตามกฎหมายเพื่อระงับเหตุรำคาญ

1. ตำรวจ

2. เจ้าพนักงานสาธารณสุข

3. เจ้าพนักงานส่วนท้องถิ่น

4. ถูกทุกข้อ

ข้อ 7. เหตุรำคาญ

- คือเหตุอันอาจก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ผู้อยู่อาศัยในบริเวณใกล้เคียง

ข้อ 8. เจ้าพนักงานส่วนท้องถิ่นได้แก่

1. เทศบาล - นายกเทศมนตรี

2. กรุงเทพมหานคร - ผู้ว่าราชการ

3. เมืองพัทยา - ปลัด

4. ผู้บริหารท้องถิ่น - หัวหน้าผู้บริหารท้องถิ่น

5. องค์การบริหารส่วนจังหวัด - ผู้ว่าราชการ

6. สุขาภิบาล - ประธานกรรมการ

ข้อ 9. ราชการส่วนท้องถิ่น ได้แก่

1. เทศบาล

2. สุขาภิบาล

3. องค์การบริหารส่วนจังหวัด

4. กรุงเทพมหานคร

5. เมืองพัทยา

ข้อ 10. เจ้าพนักงานสาธารณสุข

- ไดัแก่เจ้าพนักงานที่ได้รับแต่งตั้งให้ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข 2535

ข้อแนะนำ

1. ให้บันทึกย่อหลักกฎหมายดังกล่าวไว้ในสมองไปใช้ในห้องสอบ

2. รางวัลสอบผ่านมีไว้สำหรับผู้เตรียมพร้อมเท่านั้นไม่มีสวรรค์บันดาลไม่มีฟ้าลิขิตเรานี้แหละลิขิตผลสอบของเราเอง

อ้างอิง : อุทัย ศรสำแดง

ทนายความข้าราชการครูบำนาญ

เพจรู้ทันกฎหมายเตรียมสอบทนาย

ปรับปรุง 3ก.ย.63/03:50