แนวคิดเรื่องสัญญาประชาคม เกี่ยวพันกับรัฐธรรมนูญ อันแบ่งความสําคัญ ได้ดังนี้

          ๑) ต้องให้ประชาชนเป็นคนจัดทํารัฐธรรมนูญ หรือเห็นชอบรัฐธรรมนูญ หาใช่ ให้คนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งมานั่งเขียนและประกาศใช้เองไม่ โดยประชาชนต้องมีสิทธิ และ เสียงในการจัดทํารัฐธรรมนูญ เพื่อให้เป็นสัญญาประชาคม

          ๒) รัฐธรรมนูญต้องคุ้มครอง ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และความเสมอภาค

          ๓) รัฐธรรมนูญต้องแบ่งแยกการใช้อํานาจอธิปไตย โดยมีองค์กรนิติบัญญัติ องค์กรบริหาร และศาล โดยให้มีการคานดุลอํานาจกัน

          ๔) อํานาจสูงสุดเป็นของประชาชนผู้อยู่ใต้ปกครอง และผู้ปกครองเกิดจากความยินยอม ของประชาชน ด้วยการเลือกตั้งของประชาชน

          ๕) การปกครองต้องกระทําโดยกฎหมาย เรียกว่า “หลักนิติรัฐ”

          ต่อมา แม้ประเทศหลายประเทศเป็นประชาธิปไตย และคุ้มครองสิทธิกับเสรีภาพ ส่วนบุคคลแล้ว แต่ก็ยังเกิดความไม่เสมอภาคในความเป็นจริง แม้รัฐธรรมนูญบัญญัติว่า บุคคลทุกคนเสมอภาคกัน แต่ในความเป็นจริงกลับไม่เสมอภาคแต่อย่างใด บุคคลที่เป็น นายทุนกับกรรมกรมีความแตกต่างกันเรื่องฐานะ เกิดการเอาเปรียบคนที่ด้อยกว่า โดยเป็นเช่นนี้ทั้งในภาคพื้นยุโรปช่วงยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม เป็นกรณีเกิดความเหลื่อมล้ําทางเศรษฐกิจ และสังคม เป็นเหตุให้มีกระแสนักคิดหลายกระแส โดยกระแส

          กลุ่มที่ ๑) คือ นักปราชญ์ ชื่อ คาร์ล มาคล์ มีความคิดล้มล้างนายทุนให้หมด ด้วยการยึดทรัพย์ นายทุนมาเป็นของกรรมกร และให้กรรมกรปกครอง เรียกว่า “สังคมนิยมคอมมิวนิสต์” แนวคิดนี้ นําไปปฏิวัติรัสเซียและโค่นล้มพระเจ้าซาร์สําเร็จในปี ๑๙๑๗ จากนั้น รัสเซีย เข้าสู่ระบอบสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ ในภูมิภาคเอเชีย บุคคลที่นําแนวคิดนี้มาใช้สําเร็จ คือ เหมาเจ๋อตุง โดยยึดประเทศจีน และขับไล่เจียงไคเช็คไปอยู่ไต้หวัน และนําจีนเข้าสู่ ระบอบสังคมนิยมคอมมิวนิสต์

          กลุ่มที่ ๒) กลุ่มนาซีที่มีความเชื่อว่า ความไม่เป็นธรรม เกิดจากเจ้าของโรงงานที่เป็นชาวยิว ฉะนั้น นาซีต้องฆ่ายิว กลุ่มนี้เรียกว่า ลัทธิชาตินิยม หรือ สังคมชาตินิยม

          กลุ่มที่ ๓) คือ กลุ่มยุโรป ซึ่งมีความคิดคุ้มครองผู้อ่อนแอกว่า จึงนํารัฐธรรมนูญไปใช้สถาปนาความคิดที่เรียกว่า “รัฐสวัสดิการ” (Welfare State) รัฐธรรมนูญของประเทศทั้งหลายหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ จึงหันมาคุ้มครองผู้อ่อนแอกว่า โดยกําหนดข้อตกลงระหว่างนายทุน กับกรรมกรให้เป็นธรรมขึ้น เช่น กําหนดสิทธิ ในการตั้งสหภาพ สิทธิในการนัดหยุดงาน และหลักประกันให้เด็กเยาวชน ตลอดจน ผู้สูงอายุ เป็นต้น ตัวอย่างเช่น รัฐธรรมนูญของฝรั่งเศสปี ๑๙๔๖ และรัฐธรรมนูญเยอรมัน ปี ๑๙๔๙  

วิชา คำบรรยายกฏหมายรัฐธรรมนูญ (ศอ.ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ) ครั้งที่ ๑ สมัยที่ ๗๖