องค์ประกอบศาลรัฐธรรมนูญในประเทศไทย

            ตั้งแต่รัฐธรรมนูญฉบับปี ๒๔๘๙ กระทั่งฉบับปี ๒๕๓๔ มีการก่อตั้งคณะตุลาการรัฐธรรมนูญ ปัญหา คือ องค์ประกอบดังกล่าว มีฝ่ายการเมืองเข้าเกี่ยวข้องด้วย และแต่งตั้งโดยใช้การลงมติของรัฐสภา ทั้งนี้ เมื่อสภาผู้แทนราษฎรพ้นตําแหน่งแล้ว คณะตุลาการรัฐธรรมนูญก็สิ้นสภาพตามสภาผู้แทนราษฎรไปด้วย จนกว่าจะเลือกตั้งใหม่ วาระการดํารงตําแหน่งจึงขึ้นอยู่กับอายุของรัฐสภา อันมีผลกระทบต่อความเป็นอิสระของ ตุลาการ เพราะหากจัดทําคําวินิจฉัยใด ไม่เป็นที่พอใจแก่รัฐสภา ในสมัยหน้าอาจมิได้ กลับมาดํารงตําแหน่งอีก นอกจากนี้ ตุลาการรัฐธรรมนูญใช้ระบบการประชุมในการ พิจารณาคดี จึงดําเนินกระบวนพิจารณาแบบลับไม่เปิดเผย รวมถึงงดเว้นไม่ออกเสียงได้ ทั้งที่ความจริง ผู้พิพากษาต้องวินิจฉัย และตัดสินคดีทุกเรื่อง หากไม่กระทําเท่ากับปฏิเสธความยุติธรรม อาจมีความผิดฐานละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ โดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นเหตุให้รัฐธรรมนูญ ฉบับปี ๒๕๔๐ จัดตั้งศาลรัฐธรรมนูญ เสมือนศาลยุติธรรม ประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ๑๕ คน ๕ คน จากศาลฎีกา ๒ คน จากศาลปกครองสูงสุด อีก ๕ คน มาจากผู้ทรงคุณวุฒิทางนิติศาสตร์ อีก ๓ คน มาจากผู้ทรงคุณวุฒิทางรัฐศาสตร์ ถือเป็นรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่ดีที่สุด ส่วนรัฐธรรมนูญ ฉบับปี ๒๕๖๐ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญมี ๙ คน มาจากที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาคัดเลือกจากผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา หรือผู้ดําารงตําแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าคณะ ในศาลฎีกาไม่น้อยกว่า ๓ ปี ตุลาการศาลปกครองสูงสุด ซึ่งดํารงตําแหน่งไม่ต่ำกว่าตุลาการศาลปกครองสูงสุด ไม่น้อยกว่า ๕ ปี และได้รับการเลือกจากที่ประชุมใหญ่ ตุลาการศาลปกครองสูงสุด ๒ คน ทั้งนี้ รัฐธรรมนูญฉบับปี ๒๕๖๐ กําหนดอีกว่า หากตุลาการศาลปกครองสูงสุดปฏิเสธไม่ยอมมา หรือผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฏีกาไม่ยอมมา สามารถเลือกผู้มีความเชี่ยวชาญทางนิติศาสตร์แทนได้

สําหรับผู้ทรงคุณวุฒิ ทางนิติศาสตร์ต้องเป็นศาสตราจารย์มาแล้ว ไม่น้อยกว่า ๕ ปี และผู้ทรงคุณวุฒิ ทางรัฐศาสตร์ก็กําหนดคุณสมบัติเหมือนกัน รวมถึงผู้ทรงคุณวุฒิอีกประเภทหนึ่ง คือ ผู้ทรงคุณวุฒิได้รับการสรรหาจากบุคคลที่เคย หรือรับราชการในตําแหน่ง ไม่ต่ำกว่าอธิบดี หรือส่วนราชการเทียบเท่า หรือไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุด ไม่น้อยกว่า ๕ ปี อันหายากมาก เพราะรองอัยการสูงสุดดํารงตําแหน่ง คนละ ๒ ปี เป็นการให้ความสําคัญกับตําแหน่งทางราชการมากเกินไป ทั้งที่ควรให้ความสําคัญกับผู้มีความรู้ด้านกฎหมายมหาชน

วิชา คำบรรยายกฏหมายรัฐธรรมนูญ (ศอ.ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ) ครั้งที่ ๘ สมัยที่ ๗๖