อายุความกรณีความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ต่อหน่วยงานของรัฐ

คำถาม
ขอความเห็นครับ/ กรณีเจ้าหน้าที่กระทำละเมิดในการปฏิบัติหน้าที่ต่อหน่วยงานของรัฐที่สังกัดอยู่ และคณะกรรมการสอบข้อเท็จจริงความรับผิดทางละเมิด-หัวหน้าส่วนราชการ และกรมบัญชีกลาง มีความเห็นให้เจ้าหน้าที่ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา ๑๐ ประกอบมาตรา ๘ แห่ง พ.ร.บ.ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙ ในอายุความ ๒ ปีนับแต่วันที่วันที่หน่วยงานของรัฐรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้พึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน ซึ่งทางปฏิบัติหน่วยงานจะต้องออกคำสั่งปกครองเรียกให้เจ้าหน้าที่ผู้นั้นชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ตามมาตรา ๑๒ แต่เมื่อพิจารณาระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยหลักเกณฑ์การปฏิบัติเกี่ยวกับความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙ ข้อ ๑๘ วรรคสอง ที่ว่า...ให้ดำเนินการเพื่อออกคำสั่งให้ชำระค่าสินไหมทดแทนหรือฟ้องคดีต่อศาลอย่าให้ขาดอายุความหนึ่งปีนับตั้งแต่วันที่ผู้แต่งตั้งแจ้งคำสั่งให้ผู้รับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนทราบ/ ขอความเห็นว่า เมื่อหน่วยงานของรัฐสั่งการตามความเห็นของกระทรวงการคลังแล้ว หน่วยงานของรัฐควรออกคำสั่งทางปกครองให้ชำระค่าสินไหมทดแทน หรือควรฟ้องคดีต่อศาล

คำตอบ

อายุความกรณีความรับทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ต่อหน่วยงานของรัฐแบ่งได้ 4 กรณี คือ

1) อายุความ ๒ ปี นับแต่วันที่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้พีงชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือรู้ตัวผู้กระทำความผิด ตามมาตรา ๑๐ วรรคสองตอนต้น การรู้ตัวผู้กระทำความผิดนั้นให้ถือเอาความรับรุ้ของผู้แทนนิติบุคคลหน่วยของรัฐนั้นเป็นสำคัญ ถ้าไม่ทราบแน่ชัดว่ารู้เมื่อใด ให้ถือว่ารุ้นับแต่วันที่รับทราบรายงานการสอบข้อเท็จจริงความรับผิดทางละเมิด (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๒๒๘/๒๕๔๙๗, ความเห็ฯคณะกรรมการกฤษฎีกาเรื่องเสร็จที่ ๔๘๔/๒๕๔๔)

2) อายุความ ๑ ปี กรณีที่การสอบข้อเท็จจริงความรับผิดทา่งละเมิดของหน่วนของรัฐเห็นว่าเจ้าหน้าที่ไม่ต้องรับผิดและส่งสำนวนสอบสวนให้กระทรวงการคลังพิจารณา ถ้ากระทรวงการคลังเห็นว่าเจ้าหน้าที่จะต้องรับผิด ให้มีอายความ ๑ ปี นับแต่วันที่ผู้มีอำนาจของหน่วยงานมีคำสั่งตามความเห็นของกระทรงการคลัง (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๗๒/๒๕๕๐)

3) อายุความ ๑๐ ปี นับแต่วันที่ทำละเมิด ตามมาตรา ๔๔๘ วรรคหนึ่ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ทั้งนี้ไม่ว่าจะอายุความ ๒ ปี ตามมาตรา 10 วรรคสองตอนต้น หรืออายุความ ๑ ปี ตามมาตรา ๑๐ วรรคสองตอนท้าย จะต้องไม่เกินระยะเวลา ๑๐ ปี นับแต่วันกระทำละเมิด ทั้งนี้เพราะมาตรา ๑๐ พ.ร.บ.ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ฯ เป็ฯกฎหมายพิเศษมีข้อความขัดแย้งกัีบมาตรา ๔๔๘ วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งเป็นกฎหมายทั่วไป ก็เฉพาะแต่ในส่วนที่กำหนดให้สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายอันเกหิดแต่มูลละเมิดขาดอายุความเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าิสินไหมดแทนเท่านั้น ไม่มีข้อความขัดหรือแย้งและยกเลิกมาตรา ๔๔๘ วรรคหนึ่ง ในส่วนที่กำหนดว่าสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายอันเกิดแต่มูลละเมิดขาดอายุความเมื่อพ้นกำหนดสิบปีนับแต่วันที่ทำละเมิดโดยปริยายแต่อย่างใด (คำพิพากษาศาลปกครองสุงสุดที่ อ.๙๖/๒๕๕๒) หน่วยงานของรัฐจะต้องใช้สทิธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๒ ออกคำสั่งให้เจ้าหน้าที่ชำระค่าสินไหมทดแทนภายใน ๒ ปี นับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐที่เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมดแทน หรือภายใน ๑ ปีนับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐมีคำสั่งตามความเห็นของกระทรวงการคลัง แต่ต้องไม่เกิน ๑๐ ปี นับแต่วันทำละเมิด

4) อายุความ ๑ ปี กรณีที่เจ้าหน้าที่ผู้ต้องรับผิดเสียชีวิตลงก่อนที่มีคำสั่งให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน จะต้องใช้เรียกฟ้องร้องทายาทภายใน ๑ ปี นับแต่วันที่หน่วนงานได้รู้หรือควรรู้ว่าเจ้าหน้าที่ได้ตายลง ตามมาตรา ๑๗๕๔ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๓๓๔/๒๕๕๑)

ตามคำถามว่า " ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยหลักเกณฑ์การปฏิบัติเกี่ยวกับความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙ ข้อ ๑๘ วรรคสอง ที่ว่า...ให้ดำเนินการเพื่อออกคำสั่งให้ชำระค่าสินไหมทดแทนหรือฟ้องคดีต่อศาลอย่าให้ขาดอายุความหนึ่งปีนับตั้งแต่วันที่ผู้แต่งตั้งแจ้งคำสั่งให้ผู้รับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนทราบ" นั้น หมายความว่า ระหว่างการพิจารณาของกระทรวงการคลัง ถ้าหน่วยงานของรัฐความเห็น ใกล้จะขาดกำหนดอายุความ ๑๐ ปี นับแต่วันทำละเมิด ให้หน่วยงานของรัฐมีคำสั่งให้เจ้าหน้าที่ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา ๑๒ หรือกรณีใกล้จะขาดอายุความ ๑ ปี นับแต่รู้หรือควรรู้ว่าเจ้าหน้าที่ได้ตายลง ให้หน่วยงานฟ้องร้องทายาทต่อศาลภายในอายคุวามโดยไม่ต้องรอความเห็นจากกระทรวงการคลังก่อน