ระบบศาล (ศาลรัฐธรรมนูญ) ตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม

รวมคำบรรยายเนติบัณฑิต อ.อนันต์ ชุมวิสูตร เล่ม 8 ภาค2 สมัยที่ 68

*****************

ศาลรัฐธรรมนูญ

        รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย กำหนดให้ ศาลรัฐธรรมนูญ ประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญ ๑ คน และตุลาการศาลรัฐธรรมนูญอื่นอีก ๘ คน ซึ่ง พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา (สภานิติบัญญัติแห่งชาติทำหน้าที่วุฒิสภา) จาก

         (๑) ผู้พิพากษาในศาลฎีกาที่ดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาโดยวิธีลงคะแนนลับ ๓ คน

         (๒) ตุลาการ ในศาลปกครองสูงสุด ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด โดยวิธีลงคะแนนลับ ๒ คน

        (๓) ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งมีความรูความ เชี่ยวชาญทางด้านนิติศาสตร์อย่างแท้จริง และได้รับเลือกโดยกระบวนการสรรหามา ๒ คน 

         (๔)   ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ รัฐประศาสนศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์อื่นซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านการบริหารราชการแผ่นดินอย่างแท้จริง และได้รับเลือก โดยกระบวนการสรรหามา ๒ คน ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญดำรงตำแหน่งเพียงวาระเดียว ๙ ปี นับแต่วันที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง และอาจพ้นตำแหน่งก่อนครบวาระเมื่อมีเหตุ ต่างๆ ตามที่กฎหมายบัญญัติ

        ผู้มีสิทธินำคดีขึ้นศาลรัฐธรรมนูญ คือ

         (ก) ศาล ได้แก่ ศาลยุติธรรม ศาลปกครอง ศาลทหาร เมื่อศาลนั้นเห็นว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ศาลจะใช้บังคับ แก่คดีขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ

         (ข) บุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้ อาจยื่นคำร้องขอให้วินิจฉัยว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ

        (ค) ผู้ตรวจการแผ่นดิน อาจยื่นเรื่องว่าบทบัญญัติกฎหมายใดชอบด้วยรัฐธรรมนูญนี้ หรือไม่

        ข้อกำหนดของศาลรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาและการทำคำวินิจฉัยพ.ศ. ๒๕๕๐ กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญมีวิธีพิจารณาโดยใช้ระบบไต่สวน ซึ่งต้องกระทำ อย่างเปิดเผย ทั้งกำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจหน้าที่วินิจฉัยคดีที่มีการขอให้ วินิจฉัยว่า

        (๑) มติหรือข้อบังคับเรื่องใดของพรรคการเมืองขัดหรือแย้งกับหลักการพื้นฐาน แห่งการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขหรือไม่

         (๒) บุคคลหรือพรรคการเมืองใดกระทำการโดยใช้สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญเพื่อ ล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครองประเทศโดยวิธีการที่มิได้เป็นไปตามวิถีทางที่บัญญัติไว้ ในรัฐธรรมนูญหรือไม่

         (๓) คำร้องอุทธรณ์ของสมาชิกพรรคการเมืองที่ให้ตนพ้นจาก การเป็นสมาชิกของพรรคการเมืองนั้นมีลักษณะเป็นการขัดหรือแย้งกับหลักการพื้นฐาน แห่งการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขหรือไม่

        (๔) กรณีอื่นที่มีกฎหมายบัญญัติให้วินิจฉัยชี้ขาดโดยศาลรัฐธรรมนูญ

        องค์คณะของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ในการนั่งพิจารณาและทำคำวินิจฉัยต้องประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญไม่น้อยกว่า ๕ คน ถือเสียงข้างมากในการวินิจฉัย ตุลาการฯซึ่งเป็นองค์คณะทุกคนต้องทำความเห็นในการวินิจฉัยในส่วนของตน พร้อมแถลงด้วยวาจาต่อที่ประชุมก่อนการลงมติ คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญและความเห็นในการวินิจฉัยในส่วนของตนต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญให้เป็นเด็ดขาด มีผลผูกพันรัฐสภา คณะรัฐมนตรี ศาล และองค์กรอื่น ของรัฐ

อ้างอิง : รวมคำบรรยายเนติ อ.อนันต์ ชุมวิสูตร เล่ม 8 ภาค2 สมัยที่68