ระบบศาล (ศาลทหาร) ตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม

รวมคำบรรยายเนติ อ.อนันต์ ชุมวิสูตร เล่ม 8 ภาค2 สมัยที่68

*******************

ศาลทหาร

        พระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. ๒๔๙๘ บัญญัติให้ศาลทหารสังกัด กระทรวงกลาโหม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมมีหน้าที่รับผิดชอบในงานธุรการของศาลให้เป็นไปโดยเรียบร้อย ส่วนการพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่งในคดีให้อยู่ในดุลพินิจของศาลทหารโดยเฉพาะ นอกจากนี้ยังบัญญัติให้เจ้ากรมพระธรรมนูญมีอำนาจออกระเบียบราชการของศาลทหารและอัยการทหารโดยได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการ กระทรวงกลาโหมก่อน

ศาลทหารมี ๒ ประเภท คือ

        ๑. ศาลทหารในเวลาไม่ปกติ หมายถึง ศาลทหารในเวลาที่มีการรบหรือสงคราม หรือมีการประกาศกฎอัยการศึก เช่น ศาลอาญาศึก

         ๒. ศาลทหารในเวลาปกติ มีการแบ่งศาลทหารออกเป็น ๓ ชั้น คือ ศาลทหารชั้นต้น ศาลทหารกลาง ศาลทหารสูงสุด  ในศาลทหารชั้นต้นแบ่งออกเป็น ๔ ประเภท ได้แก่ ศาลจังหวัดทหาร ศาลมณฑลทหาร ศาลทหารกรุงเทพ ศาลประจำ หน่วยทหาร ศาลทหารมีอำนาจพิจารณาพิพากษาลงโทษผู้กระทำความผิดต่อกฎหมาย ทหาร หรือกฎหมายอื่นในทางอาญา และผู้กระทำความผิดเป็นบุคคลที่อยู่ในเขตอำนาจ ของศาลทหารในขณะกระทำความผิด คือ

        (๑) นายทหารชั้นสัญญาบัตรประจำการ

        (๒) นายทหารชั้นสัญญาบัตรนอกประจำการ

         (๓) นายทหารประทวน และพลทหาร กองประจำการหรือประจำการ หรือบุคคลที่รับราชการทหารตามกฎหมายว่าด้วยการ รับราชการทหาร

        (๔) นักเรียนทหารตามที่กระทรวงกลาโหมกำหนด

        (๕) ทหารกองเกิน ที่ถูกเข้ากองประจำการ

        (๖) พลเรือนที่สังกัดอยู่ในราชการทหาร เมื่อกระทำในหน้าที่ราชการทหารหรือกระทำผิดอย่างอื่นเฉพาะในหรือบริเวณอาคารที่ตั้งหน่วยทหาร ที่พักร้อน พักแรม ในเรือ อากาศยาน หรือยานพาหนะใดๆ ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ ฝ่ายทหาร

        (๗) บุคคลที่ต้องขังหรืออยู่ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารโดยชอบ ด้วยกฎหมาย

        (๘) เชลยศึกหรือชนชาติศัตรูซึ่งอยู่ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหาร

ส่วนคดีที่ไม่อยู่ในอำนาจศาลทหาร มี ๔ ประเภท คือ

        ๑. คดีที่บุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหารกับบุคคลที่ไม่ได้อยู่ในอำนาจศาลทหารกระทำความผิดด้วยกัน

        ๒. คดีที่เกี่ยวพันกับคดีที่อยู่ในอำนาจของศาลพลเรือน

        ๓. คดีที่ต้องดำเนินในศาลเยาวชนและครอบครัว

        ๔. คดีที่ศาลทหารเห็นว่าไม่อยู่ในอำนาจศาลทหาร คดีที่ไม่อยู่ในอำนาจศาลทหาร ให้ดำเนินคดีในศาลพลเรือน

ตุลาการศาลทหาร แบ่งเป็น ๒ ประเภท คือ

         ๑. ตุลาการที่เป็นนายทหารชั้น สัญญาบัตร

         ๒. ตุลาการพระธรรมนูญ

การพิจารณาคดีของศาลทหารในเวลาปกติ ผู้มีอำนาจฟ้อง

        ๑.อัยการทหาร

        ๒. ผู้เสียหาย เฉพาะผู้เสียหายซึ่งเป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหารเท่านั้นจึงจะฟ้องคดีเองได้ ส่วนผู้เสียหายที่ไม่เป็นบุคคลที่อยู่ในอำนาจศาลทหารจะฟ้องคดีเองไม่ได้ จะต้องมอบอำนาจให้อัยการทหารเป็นคนฟ้องคดี จำเลยอาจมีทนายความได้ทั้งในศาลทหาร ในเวลาปกติ และศาลทหารในเวลาไม่ปกติ เว้นแต่ การพิจารณาของศาลอาญาศึกซึ่งเป็นศาลทหารในเวลาไม่ปกติ

        การฟ้องคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา คดีที่อัยการทหารเป็นโจทก์ฟ้อง ย่อมมีคำขอให้ศาลทหารพิพากษาให้จำเลยคืนทรัพย์ ใช้ราคาทรัพย์ หรือชดใช้ค่าสินไหม ทดแทนความเสียหายแก่รัฐบาลได้ แต่ถ้าผู้เสียหายเป็นโจทก์ฟ้องจะมีคำขอให้คืนทรัพย์ ใช้ราคาทรัพย์ หรือชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่ตนไม่ได้

        การอุทธรณ์ ฎีกา คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทหารในเวลาไม่ปกติ ห้ามอุทธรณ์ หรือฎีกา ส่วนคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทหารในเวลาปกติ โจทก์หรือ จำเลยจะอุทธรณ์หรือฎีกาได้ภายใน ๑๕ วัน แต่ผู้มีอำนาจแต่งตั้งตุลาการตามมาตรา ๓๐ สามารถอุทธรณ์ฎีกาได้ภายใน ๓๐ วัน นับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง

        การบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง เมื่อคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทหารถึงที่สุดแล้ว ผู้มีอำนาจลงโทษมีอำนาจจัดการให้เป็นไปตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง แต่ถ้าเป็นคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลพลเรือนที่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นศาลทหาร ก็ต้องบังคับคดีไปตามหลักเกณฑ์ที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๔๕ วรรคหนึ่ง

อ้างอิง : รวมคำบรรยายเนติ อ.อนันต์ ชุมวิสูตร เล่ม 8 ภาค2 สมัยที่68