การพิพากษาคดีตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖, มาตรา ๔๗, มาตรา ๔๘, มาตรา ๔๙

อ.อรรถพล ใหญ่สว่าง

        ในการพิพากษาคดีส่วนแพ่ง ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖ เช่น คดีฟ้องให้รับผิดชดใช้เงินตามเช็คไม่ใช่ คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องด้วยคดีคดีอาญาที่ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษา คดีส่วนอาญาตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๐๐๕๗ - ๒๐๐๕๙/๒๕๕๖ (เนติฯ ตอนที่ ๑๒ หน้า ๓๖๐๐)

        ส่วนคำพิพากษาส่วนแพ่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายว่าด้วยความรับผิดในทางแพ่งโดยไม่ต้องคำนึงว่าจำเลย ต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดหรือไม่ตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๗ วรรคหนึ่ง

        เช่น โจทก์มีคำขอคิดดอกเบี้ยนับถัดจากวันที่โจทก์ฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้คิดดอกเบี้ยนับ ถัดจากวันที่โจทก์ยื่นคำร้องในส่วนแพ่งแม้สิทธิเรียกร้องดอกเบี้ยเกิดตั้งแต่วันที่เกิดการกระทำผิดซึ่งเป็นการละเมิดในทางแพ่งด้วยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๒๐๖ ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๗ แต่เนื่องจากโจทก์ไม่อุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นจึงยุติไป (คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๑๔๑/๒๕๕๗ เนติฯ ตอนที่ ๑หน้า ๑๖๕)

        ข้อสังเกต ในคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา เมื่อคดีส่วนอาญาฟังไม่ได้ว่า จำเลยลักทรัพย์ของโจทก์ร่วม ศาลในคดีส่วนแพ่งต้องฟังว่าจำเลยมิได้ทำละเมิดอันจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์ร่วมด้วยตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๙๓๕/๒๕๖๑ เล่มที่ ๑ หน้า ๗๐) แสดงว่าคดีแพ่งเรื่องใดจะเป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาหรือไม่ ต้องพิจารณาว่า ความรับผิดในคดีแพ่งต้องอาศัยมูลมาจากการกระทำความผิดในทางอาญาหรือไม่ ถ้าต้องอาศัยก็เป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๒๔๘๙/๒๕๖๑ เล่มที่ ๑ หน้า ๑๗๓)

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๔๘๔/๒๕๖๐ (เนติฯ ตอนที่ ๑ หน้า ๙๔) วินิจฉัยว่า คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ในการพิพากษาคดีส่วนแพ่งจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖ ที่รับฟังว่า จำเลยทำร้ายร่างกายโจทก์เป็นเหตุให้ได้รับอันตรายแก่การหรือจิตใจ ก็ตาม แต่คำพิพากษาคดีส่วนแพ่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันว่าด้วยความรับผิดของบุคคลในทางแพ่ง ตามมาตรา ๔๗ แห่ง ป.วิ.อ. ทั้งนี้โดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าจำเลยต้องคำพิพากษาว่าได้ กระทำความผิดหรือไม่ เมื่อคดีส่วนแพ่งรับฟังได้ว่า การกระทำละเมิดของจำเลยเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายทุกข์ทรมานแก่กายและจิตใจ อันเป็นความเสียหาย อันมิใช่ตัวเงิน (ป.พ.พ. มาตรา ๔๔๖) ศาลย่อมวินิจฉัยกำหนดค่าเสียหายให้แก่โจทก์ ตามพฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งละเมิดนั้นได้

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๗๖๒๙/๒๕๖๐ (เนติฯ ตอนที่ ๖ หน้า ๑๔๕๘) วินิจฉัยว่า โจทก์ (ราษฎร) ฟ้องขอให้จำเลยที่ ๑ โอนที่ดินพิพาทและชดใช้ค่าเสียหายจากจำเลย ที่ ๑ โดยอ้างว่า จำเลยที่ ๑ ผิดสัญญา อันเป็นสิทธิเรียกร้องที่ไม่ต้องอาศัยมูลจากการกระทำความผิดฐานโกงเจ้าหนี้ตามที่โจทก์ฟ้องในคดีอาญา จึงมิใช่คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา และไม่จำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาส่วนอาญา

        ข้อสังเกต เกี่ยวกับขอบเขตความรับผิดตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๔/๑

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๘๗๑๐/๒๕๖๐ (เนติฯ ตอนที่ ๑๐ หน้า ๒๖๘๔) วินิจฉัยว่า จำเลยเพียงร่วมกันใช้กำลังทำร้ายผู้เสียหายโดยไม่ถึงกับเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ การกระทำของจำเลยเป็นการกระทำละเมิดต่อผู้เสียหาย (ป.พ.พ. มาตรา ๔๒๐) และต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทน แก่ผู้เสียหาย เฉพาะในผลอันเกิดจากการที่ใช้ใช้กำลังทำร้ายผู้เสียหายตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๔/๑ เท่านั้น หาจำต้องรับผิดในผลที่ผู้เสียหายถูกแทงจนได้รับอันตรายแก่กายอันเกิดจากการกระทำของบุคคลอื่นไม่

        สำหรับราคาทรัพย์สินที่สั่งให้จำเลยใช้แก่ผู้เสียหายให้ศาลกำหนดตามราคาแท้จริง แต่จำนวนค่าสินไหมทดแทนอย่างอื่นที่ผู้เสียหายจะได้รับนั้น ให้ศาลกำหนดตามความเสียหายแต่ต้องไม่เกินคำขอตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๗ วรรคสอง

        เช่น พระเครื่องพิมพ์ต่าง ๆ ประมาณ ๒๓๐ องค์ ราคา ๕,๐๐๐,๐๐๐ บาทนั้น ผู้เสียหาย เบิกความว่า พระเครื่องที่สูญหายสะสมมาตั้งแต่ปี ๒๕๑๕ ได้มาจากการเช่าและรับการให้จากพระ ไม่เคยนำออกไปให้คนอื่นดู โดยไม่ปรากฏว่าผู้เสียหายได้ยืนยันราคาเช่า พระเครื่องพิมพ์ดังกล่าวจึงเป็นไปตามความพึงพอใจของบุคคลแต่ละบุคคลซึ่งเป็นการไม่แน่นอน ไม่สามารถกำหนดราคาอันแท้จริงตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๗ ได้ จึงไม่กำหนดราคาพระเครื่องพิมพ์ต่าง ๆ ที่จำเลยจะต้องใช้แก่ผู้เสียหาย (คำพิพากษาฎีกาที่ ๗๖๑๕/๒๕๕๖)

         สำหรับวิธีการคืนทรัพย์สินนั้น ป.วิ.อ. มาตรา ๔๘ วรรคหนึ่ง เป็นเรื่องไม่ปรากฏตัวเจ้าของ เมื่อใดปรากฏตัวเจ้าของก็ให้คืนแก่เจ้าของไป ป.วิ.อ. มาตรา ๔๘ วรรคสอง คือ กรณีปรากฏตัวเจ้าของ ป.วิ.อ. มาตรา ๔๘ วรรคสาม เป็นเรื่องมีข้อโต้แย้งว่า บุคคลใดเป็นเจ้าของทรัพย์สิน เช่นนี้ต้องไปฟ้องร้องยังศาลที่มีอำนาจชําระ อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่ไม่มีฟ้องคดีส่วนแพ่งมาด้วย ศาลที่พิพากษาคดี ส่วนอาญาจะสั่งให้คืนของกลางแก่เจ้าของก็ได้ตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๙

        ข้อสังเกต คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา แม้ในการพิพากษาคดีส่วนแพ่ง จำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๖ ก็ตาม แต่คำพิพากษาคดีส่วนแพ่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันว่าด้วยความรับผิดของบุคคลในทางแพ่ง ตามบทบัญญัติมาตรา ๔๗ แห่ง ป.วิ.อ. ทั้งนี้ โดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าจำเลยต้องพิพากษาว่าได้กระทำความผิดหรือไม่ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๔๘๔/๒๕๖๐ เนติฯ ตอนที่ ๒ หน้า ๙๔)

อ้างอิง สัมมนา วิ.อาญา อ.อรรถพลฯ เนติ สมัยที่73

จำนวนผู้เข้าเยี่ยมชม : 614 ครั้ง