คำถาม นายไก่เป็นช่างทํากุญแจเปิดร้านอยู่ให้ห้างสรรพสินค้า ถูกร้อยตํารวจเอกเก่ง จับกุมเพราะลักสินค้าในห้างสรรพสินค้า ร้อยตํารวจเอกเก่งควบคุมตัวนายไก่ส่งพนักงานสอบสวน พนักงานสอบสวนควบคุมนายไก่ไว้ในห้องขังของสถานีตํารวจ นางสวยเป็นภริยา ของนายไก่ ต้องการช่วยนายไก่ ได้ขอให้ร้อยตํารวจตรีดําซึ่งปฏิบัติหน้าที่กํากับงานจราจร และเป็นญาติกับนางสวย ให้ช่วยให้นายไก่หลบหนี นางสวยบอกร้อยตํารวจตรีดําว่านางสวย ได้แอบซ่อนลวดที่นายไก่เคยใช้สะเดาะเปิดกุญแจไว้ในอาหารกล่อง และได้ให้เงิน ๕๐,๐๐๐ บาท แก่ร้อยตํารวจตรีดําเป็นค่าตอบแทน ร้อยตํารวจตรีดํานําอาหารกล่องไปมอบให้นายไก่ แล้วออกจากสถานีตํารวจไปทันที นายไก่เปิดอาหารกล่องพบลวดที่ตนเคยใช้สะเดาะเปิดกุญแจ นายไก่นําลวดสะเดาะกุญแจเปิดประตูห้องขัง แล้วหลบหนีออกจากห้องขัง ไปหลบซ่อนที่บ้านนางสวยที่นางสวยจัดไว้เป็นที่หลบซ่อนตัว ต่อมาเจ้าพนักงานตํารวจจับกุมนายไก่ได้ ที่บ้านนางสวย

     ให้วินิจฉัยว่า นายไก่ นางสวย และร้อยตํารวจตรีดํามีความผิดตามประมวล กฎหมายอาญาฐานใดหรือไม่

     แนวการวินิจฉัย สําหรับนายไก่ ได้หลบหนีออกไปจากที่คุมขัง โดยได้รับการช่วยเหลือหรือการให้ความสะดวกจากนางสวยที่ส่งลวดมาให้ โดยผ่านทางร้อยตํารวจตรีดํา นายไก่มีความผิด ตามมาตรา ๑๙๐

นางสวยมีเจตนาจะช่วยให้นายไก่หลบหนีออกจากที่คุมขัง แต่ไม่ได้ใช้ลวดไขเปิด ประตูห้องขังให้นายไก่ออกมาจากที่คุมขังด้วยตัวเอง คงใช้วิธีการส่งลวดที่นายไก่เคยใช้สะเดาะเปิดกุญแจไปให้นายไก่ไขเปิดประตูห้องขังเอง นางสวยย่อมไม่มีความผิดตาม ป.อ. มาตรา ๑๙๑

     มาตรา ๑๙๑ ผู้ใดกระทำด้วยประการใดให้ผู้ที่ถูกคุมขังตามอำนาจของศาล ของพนักงานอัยการ ของพนักงานสอบสวน หรือของเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจสืบสวนคดีอาญา หลุดพ้นจากการคุมขังไป…

     ร้อยตํารวจตรีดําไม่ได้ใช้ลวดไขประตูห้องขังเพื่อปล่อยให้นายไก่หลบหนี แต่ใช้วิธีส่งกล่องอาหารที่มีลวดซ่อนไว้ให้นายไก่ ทําให้นายไก่สามารถใช้ลวดไขประตูห้องขังด้วยตัวเอง ร้อยตํารวจตรีดําไม่มีความผิดตามมาตรา ๑๙๑

     นางสวยและร้อยตํารวจตรีดําต่างให้การช่วยเหลือ ทําให้นายไก่สามารถหลบหนีออกจากที่คุมขัง โดยส่งลวดที่นายไก่เคยใช้สะเดาะกุญแจไปให้นายไก่ และนายไก่ได้รับประโยชน์จากการช่วยเหลือโดยใช้ลวดดังกล่าวไขประตูห้องขังหลบหนีไปอันเป็นความผิด ตามมาตรา ๑๙๐ นางสวยและร้อยตํารวจตรีดําต่างคงต่างมีความผิดตามมาตรา ๑๙๐ ประกอบมาตรา ๘๖ โดยไม่ได้เป็นตัวการร่วมกระทําผิดด้วยกัน ตามมาตรา ๘๓

     ร้อยตํารวจตรีดําเป็นเจ้าพนักงานตํารวจ แต่มีหน้าที่ปฏิบัติงานจราจร ไม่ได้มีหน้าที่ควบคุมผู้ต้องหา การที่สวยให้ค่าตอบแทนร้อยตํารวจตรีดํา ๕๐,๐๐๐ บาท ที่นํากล่องอาหารที่มีลวดที่นายไก่เคยใช้สะเดาะกุญแจไปส่งให้นายไก่เพื่อช่วยให้นายไก่หลบหนี จากที่คุมขัง จึงไม่ใช่การกระทําของเจ้าพนักงานที่มีหน้าที่ นางสวยจึงไม่มีความผิดฐานให้สินบนเจ้าพนักงานตามมาตรา ๑๔๔ ทั้งนี้เพราะการจูงใจเจ้าพนักงานตามมาตรานี้ จะต้องเป็นการจูงใจให้กระทําการ ไม่กระทําการ หรือประวิงการกระทําอันมิชอบด้วยหน้าที่ แสดงว่า เจ้าพนักงานจะต้องมีหน้าที่เกี่ยวข้องในเรื่องนั้นด้วย

     ร้อยตํารวจตรีดํารับเงินจากนางสวยเพื่อช่วยให้นายไก่หลบหนีจากที่คุมขัง แต่ร้อยตํารวจตรีดํามีหน้าที่กํากับงานจราจร ไม่ใช่เจ้าพนักงานที่มีตําแหน่งและหน้าที่ในการควบคุมผู้ต้องหา จึงไม่มีความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานรับสินบนตามมาตรา ๑๔๙ เพราะการกระทําของเจ้าพนักงานที่จะมีความผิดฐานนี้ จะต้องเป็นการกระทําการอย่างหนึ่งอย่างใด ในตําแหน่งของเจ้าพนักงานผู้นั้น ซึ่งตนมีหน้าที่ต้องปฏิบัติในตําแหน่งอย่างนั้น เมื่อมีตําแหน่งและหน้าที่แล้ว การกระทําอย่างใดในตําแหน่ง ไม่ว่าจะชอบหรือไม่ชอบด้วยหน้าที่ ก็จะมีความผิดได้

     ความผิดตามมาตรา ๑๕๗ ก็เช่นเดียวกัน เจ้าพนักงานจะต้องมีหน้าที่ เพราะ การกระทําหรือละเว้นที่จะเป็นความผิดตามมาตรานี้ จะต้องเป็นการกระทําหรือละเว้นการ ปฏิบัติหน้าที่เท่านั้น

     คำตอบ นายไก่ถูกคุมขังตามอํานาจของพนักงานสอบสวน เมื่อได้รับอาหารกล่อง ที่ซ่อนลวดเปิดกุญแจไว้ ได้นําลวดดังกล่าวมาไขกุญแจประตูห้องขังแล้วหลบหนีออกไประหว่างที่ถูกคุมขัง จึงมีความผิดฐานเป็นผู้หลบหนีจากที่คุมขังตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๙๐

     นางสวยต้องการช่วยให้นายไก่หลบหนีออกจากห้องขัง ได้นําลวดที่นายไก่เคยใช้สะเดาะกุญแจซ่อนไว้ในอาหารกล่อง แล้วให้ร้อยตํารวจตรีดํานําไปให้นายไก่ ทําให้นายไก่ ใช้ลวดดังกล่าวไขกุญแจประตูห้องขังและสามารถหลบหนีออกจากที่คุมขังได้ เป็นการช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกแก่นายไก่ซึ่งกระทําความผิดฐานเป็นผู้หลบหนีจากที่คุมขังก่อนหรือขณะกระทําความผิด และนายไก่ได้รับประโยชน์จากการช่วยเหลือของนางสวย จึงมีความผิดฐานเป็นผู้สนับสนุนนายไก่หลบหนีไปในระหว่างที่ถูกคุมขังตามประมวล กฎหมายอาญา มาตรา ๑๙๐ วรรคแรก ประกอบมาตรา ๘๖

     การที่นางสวยจัดที่หลบซ่อนตัวให้นายไก่หลบซ่อนเจ้าพนักงานตํารวจที่บ้านของนางสวยเพื่อไม่ให้นายไก่ถูกจับกุม เป็นความผิดฐานให้ที่พํานัก ซ่อนเร้น หรือช่วยด้วย ประการใดให้ผู้หลบหนีจากการคุมขังของพนักงานสอบสวนเพื่อไม่ให้ถูกจับกุม ตามมาตรา ๑๙๒ อีกฐานหนึ่ง

     นางสวยให้เงินค่าตอบแทน ๕๐,๐๐๐ บาท แก่ร้อยตํารวจตรีดํา เพื่อให้นํากล่องอาหารที่นางสวยแอบซ่อนลวดที่นายไก่เคยใช้ไขสะเดาะเปิดกุญแจไว้ข้างในไปให้นายไก่ เพื่อให้นายไก่ใช้ไขกุญแจประตูห้องขัง ไม่ใช่เป็นการให้สินบนแก่เจ้าพนักงาน ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๔๔ เพราะร้อยตํารวจตรีดํามีหน้าที่กํากับการจราจร ไม่มีหน้าที่ควบคุมผู้ต้องหาที่ถูกคุมขังอยู่ในห้องควบคุม นางสวยไม่ความผิด ตามมาตรา ๑๔๔

     ร้อยตํารวจตรีดำมีหน้าที่กํากับงานจราจร ไม่มีหน้าที่ควบคุมผู้ต้องหาที่ถูกคุมขังอยู่ในห้องควบคุม การที่ร้อยตํารวจตรีดํานําอาหารกล่องไปมอบให้นายไก่เพราะได้รับเงิน ๕๐,๐๐๐ บาท จากนางสวยเป็นเรื่องการปฏิบัตินอกหน้าที่กํากับงานจราจร ร้อยตํารวจตรีดํา จึงไม่มีความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานรับสินบนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๔๙

     ข้อสังเกต ร้อยตํารวจตรีดําไม่ได้ช่วยให้นายไก่หลุดพ้นจากการคุมขังไป จึงไม่มีความผิดตามมาตรา ๑๙๑ นางสวยจึงไม่ใช่เป็นผู้ใช้ตามมาตรา ๘๔

     การที่นางสวยให้ร้อยตํารวจตรีดํานํากล่องอาหารไปให้นายไก่ เพื่อให้นายไก่นําลวดที่นางสวยซ่อนไว้ในกล่อง อาหารออกมาไขเปิดประตูห้องขังหลบหนี เป็นการสนับสนุนนายไก่ให้หลบหนีจากที่คุมขัง เป็นความผิดตามมาตรา ๑๙๐ ประกอบด้วยมาตรา ๘๖ การกระทําของนางสวยไม่เป็นความผิดฐานเป็นผู้ใช้ให้ร้อยตํารวจตรีดํากระทําความผิดตามมาตรา ๑๙๐ ประกอบด้วย มาตรา ๘๖

คำบรรยายเนติฯ กฏหมายอาญา มาตรา ๑ - ๕๘, ๑๐๗ - ๒๐๘ อ.อุทัยฯ สมัยที่ ๗๖  

      หลัก มาตรา ๒ (อ.เน้น*) บัญญัติว่า บุคคลจักต้องรับโทษทางอาญาต่อเมื่อได้กระทําการ อันกฎหมายที่ใช้ในขณะกระทํานั้นบัญญัติเป็นความผิดและกําหนดโทษไว้ และโทษที่จะลงแก่ผู้กระทําความผิดนั้นต้องเป็นโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย

       คำว่า “กฎหมาย” ตามมาตรา ๒ หมายถึง เฉพาะกฎหมายที่มีโทษทางอาญา ที่มีการกําหนดโทษสําหรับการกระทําความผิดไว้ ไม่ได้หมายถึงกฎหมายอื่น

 คำบรรยายเนติฯ กฏหมายอาญา มาตรา ๑ - ๕๘ , ๑๐๗ - ๒๐๘ อ.อุทัยฯ สมัยที่ ๗๖