ฎีกา คำบรรยายเนติ เล่มที่ 14 วิชากฎหมายรัฐธรรมนูญ  อ.อธิคมฯ สมัยที่76

     คำวินิจฉัยศาล รธน. ที่ ๒/๒๕๖๕ พนักงานอัยการเป็นโจทก์ฟ้องจำเลยต่อศาลจังหวัดกาญจนบุรี ความว่า พนักงานสอบสวน สภอ.เมืองกาญจนบุรี มีคำสั่งให้จำเลยพิมพ์ ลายนิ้วมือเพื่อใช้ตรวจสอบประวัติอาชญากรรมและนํามาประกอบสํานวนการสอบสวน ในคดีอาญาซึ่งจำเลยถูกดําเนินคดีในข้อหาร่วมกันเข้าไปในอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเพื่อเข้าถือครองอสังหาริมทรัพย์นั้นทั้งหมดหรือบางส่วน ฯลฯ อันเป็นการสั่งการตามอํานาจหน้าที่ของพนักงานสอบสวนตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๑๓๒ (๑) จำเลยทราบคำสั่งแล้วไม่ปฏิบัติตามคำสั่งนั้นโดยไม่มีเหตุหรือข้อแก้ตัวอันสมควร ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๖๘ วรรคหนึ่ง ที่บัญญัติว่า ผู้ใดทราบคำสั่งของเจ้าพนักงานซึ่งสั่งการตามอํานาจที่มีกฎหมายให้ไว้ ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งนั้นโดยไม่มีเหตุหรือข้อแก้ตัวอันสมควร ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสิบวัน หรือปรับไม่เกินห้าร้อยบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

         จำเลยให้การปฏิเสธ และยื่นคำโต้แย้งว่า ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๖๘ วรรคหนึ่ง มีลักษณะเป็นการจำกัดสิทธิและเสรีภาพในร่างกายของบุคคล และตราบใดที่ ศาลยังไม่มีคำพิพากษาว่าจำเลยเป็นผู้กระทําความผิดย่อมถือว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ สิทธิดังกล่าว ย่อมได้รับความคุ้มครอง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๖๘ วรรคหนึ่ง จึงขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๒๘ วรรคหนึ่ง (บุคคลย่อมมีสิทธิและเสรีภาพในชีวิตร่างกาย)

         ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยความว่า ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๖๘ วรรคหนึ่ง กำหนดความผิดและโทษสําหรับผู้ที่ฝ่าฝืนคำสั่งของเจ้าพนักงานโดยไม่มีเหตุ หรือข้อแก้ตัวอันสมควรเพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายบรรลุวัตถุประสงค์ได้ สําหรับบทกำหนดโทษเป็นเพียงการกำหนดอัตราขั้นสูงโดยไม่ได้กำหนดอัตราโทษขั้นต่ำเอาไว้ ศาลย่อมสามารถใช้ดุลพินิจสั่งลงโทษน้อยกว่าอัตราโทษขั้นสูงตามที่กฎหมายกำหนดไว้เพียงใดก็ได้ เพื่อให้สอดคล้องกับความจำเป็นและความเหมาะสมเป็นกรณีๆ ไป อีกทั้งอัตราโทษจำคุก ไม่เกินสิบวัน หรือปรับไม่เกินห้าร้อยบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เป็นอัตราโทษที่เหมาะสมได้ สัดส่วนกับความผิด ตามหลักความได้สัดส่วนหรือความพอสมควรแก่เหตุ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๖๘ วรรคหนึ่ง จึงไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๒๘ วรรคหนึ่ง

       คำวินิจฉัยศาล รธน. ที่ ๙/๒๕๖๕ เป็นกรณีภายหลังคดีถึงที่สุด จำเลยในคดีทําใหเกิดเพลิงไหม้โดยประมาทซึ่งศาลพิพากษายกฟ้อง ไปยื่นคำร้องขอรับค่าทดแทนตาม พ.ร.บ.ค่าตอบแทนผู้เสียหายและค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จำเลยในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๔ คณะกรรมการฯ มีคำวินิจฉัยว่า กรณีไม่ต้องด้วยหลักเกณฑ์ตามกฎหมายดังกล่าว มาตรา ๒๐ วรรคหนึ่ง ที่บัญญัติว่า “จำเลยที่มีสิทธิได้รับค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายตาม พระราชบัญญัตินี้ต้อง ... (๒) ถูกคุมขังในระหว่างการพิจารณาคดี...”

       จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและโต้แย้งว่า บทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวขัดหรือแย้ง ต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๙

       ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยความว่า จำเลยที่สูญเสียอิสรภาพจากการถูกคุมขังย่อมต้องได้รับความทุกข์ทรมานเพราะตกอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เลวร้ายเหมือนนักโทษ อีกทั้งยังได้รับผลจากการที่ไม่สามารถต่อสู้คดีอย่างได้อย่างเต็มที่ และยังต้องสูญเสียโอกาส ในการประกอบอาชีพตามปกติ (ต่างจากจำเลยที่ได้รับการปล่อยชั่วคราว) เมื่อปรากฏต่อมาว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ รัฐควรต้องเยียวยาความเสียหายให้ บทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว จึงสอดคล้องและไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๙